سینا تأملی
در زمان تحویل سال چه روی میدهد و ساعت ۱۵:۱۳:۳۹ سی ام اسفند امسال زمان وقوع چه اتفاقی است؟
شاید خیلی از شما خوانندگان درباره ی گذر خورشید-ستاره ی مادری ما-از نقطه ی اعتدال بهاری در زمان تحویل سال مطالبی خوانده باشید یا چیزهایی شنیده باشید اما به شما حق میدهم اگر از مطالعه ی این مطالب و توضیحات پیچیده چیزی عایدتان نشده باشد!در این مقاله من سعی دارم تا با رسم شکل و توضیحات ساده تا حدی شما رو با حقیقت نجومی نوروز و تحویل سال آشنا کنم.
نقطه اعتدال بهاری(اول حمل)
اگر ما آسمان را کره ای با شعاع بینهایت و با مرکزیت زمین در نظر بگیریم،میتوانیم دو قطب،یک استوا،بینهایت نصف النهار و بینهایت دایره و کمان عظیمه و صغیره برای این کره متصور شویم.این کره را کره ی سماوی مینامیم.در بررسی نقطه اعتدال بهاری(اول حمل) شناخت استوای سماوی کفایت می کند.
قطبین و استوای کره ی سماوی
گفتیم که کره ی سماوی دارای دو قطب و یک استواست.اما قطبین این کره و استوای آن در چه جهتی قرار دارند؟پاسخ این سوال ساده است:قطبین کره ی سماوی در امتداد قطبین کره ی زمین قرار دارد.یعنی قطب شمال سماوی در امتداد قطب شمال کره ی زمین،و قطب جنوب سماوی در امتداد قطب جنوب کره ی زمین.اگر شعاع استوای کره ی زمین(که همان شعاع خود کره ی زمین است)را تا بینهایت زیاد کنیم تا به کره ی آسمان برسد استوای سماوی پدید می آید.طبق شکل زیر:
دایرة البروج،مسیر خورشید
مسیر حرکت ظاهری خورشید در طول سال را دایرةالبروج می نامند.میدانیم که در منظومه شمسی زمین متحرک و خورشید ساکن است،یا به صورت دقیق تر زمین دارای مداری بیضوی با خروج از مرکز بسیار کم(شبیه به دایره) و به کانون خورشید است که زمین بر این مدار،خورشید را دور می زند.وقتی زمین در طول یک سال،یک بار به دور خورشید میگردد،ناظر زمینی خورشید را میبیند که در میان بروج ۱۳ گانه در حال حرکت است.در واقع او خورشید را در طرف مقابل خود،آسوی مدار زمین می بیند.پس اینطور به نظر میرسد که خورشید روی مدار زمین در حال حرکت است.خط سیر خورشید بر کره ی آسمان،دایره ی عظیمه ی دیگری را بوجود می آورد که ما آنرا دایرةالبروج مینامیم.طبق شکل زیر:
در شکل ۱ـ۱:زمین در نقطه ی اعتدال بهاری است و خورشید را در موضع خاصی که باستاره ی قرمز رنگ نشان داده شده میبیند.این موضع خاص را هم برای خورشید اعتدال بهاری می نامند.این نقطه (اعتدال بهاری) در آسمان ناظر زمینی مکان خاصی دارد که در صورت فلکی حوت (ماهی) است.
در شکل۲ـ۲:استوای سماوی و دایرةالبروج در دو نقطه یکدیگر را قطع می کنند.یکی از این نقاط،اعتدال پاییزی و دیگری اعتدال بهاری(اول حمل) است.نقطه ی P که نشان دهنده ی اعتدال بهاری است،نقطه ایست که خورشید پس از گذر از این نقطه کم کم وارد نیمکره ی شمالی آسمان میشود.از لحظه ی گذر خورشید از این نقطه تا زمانی که به نقطه اوج برسد رفته رفته زاویه ی تابش خورشید بر نیمکره ی شمالی زمین کمتر می شود.روزها هم طولانی تر و گرمتر می شود.
توجه:زاویه ی که در شکل ۱ـ۲ نشان داده شده،زاویه انحراف محور کره ی زمین از خط عمود بر صفحه ی دایرةالبروج است که مقدار آن ۲۳.۵ درجه است.(شکل ۱ـ۱)
پس:نقطه ی اعتدال بهاری، مکان ظاهری خورشید در کره ی آسمان در روز اول فروردین است.اما چیزی که این نقطه را از بقیه ی نقاط در مسیر حرکت خورشید متمایز می کند این است که این نقطه یکی از دو محل تلاقی استوای سماوی و دایرةالبروج است.بعد و میل* این نقطه و خورشید که در روز اول فروردین از آن میگذرد،صفر است.میل آن صفر است،چون بر روی استوای سماوی قرار دارد و بعد آن صفر است،چون خود مبدا بعد است.
باز هم اگر سوالی در این زمینه داشتید در قسمت نظرات بپرسید.تا جایی که سوادم یاری کنه راهنمایی تون می کنم،در غیر این صورت سعی می کنم جواب سوالتون رو پیدا کنم.
نوروز مبارک!
بعد و میل:گفتیم که کره ی آسمان از بسیاری جهات شبیه به کره ی زمین است.ما برای هر نقطه ی واقع بر سطح کره ی زمین مختصاتی را مطرح می کنیم:
۱-عرض جغرافیایی:زاویه ای که آن نقطه مورد نظر و پای آن نقطه و مرکز زمین با هم میسازند.(عرض جغرافیایی هر نقطه واقع بر استوا ۰ می باشد و عرض جغرافیایی قطب شمال و قطب جنوب به ترتیب +۹۰ و ۹۰- است)
۲-طول جغرافیایی:زاویه ای که نصف النهار گذرنده از آن نقطه با مرکز زمین و نصف النهار مبدأ(گرینویچ می سازد.(طول جغرافیایی هر نقطه واقع بر نصف النهار مبدأ(گرینویچ) ۰ یا ۳۶۰ است)
طبق شکل زیر:
در کره ی آسمان هم ما باید بتوانیم برای اجرام سماوی چنین مختصاتی را بیان کنیم.
۱-میل:زاویه ای که نقطه مورد نظرـ واقع بر کره ی آسمان ـ با پای آن بر روی استوای سماوی و با مرکز کره ی سماوی که ناظر زمینی می باشد میسازد.(میل هر نقطه واقع بر استوای سماوی ۰ است و میل قطب شمال سماوی و قطب جنوب سماوی به ترتیب ۹۰+ و ۹۰- است).میل،بر روی کره ی سماوی متناظر است با عرض جغرافیایی بر روی کره ی زمین.
۲-بعد:زاویه ای که نصف النهار گذرنده از هر نقطه با نصف النهار مبدأ(نصف النهار گذرنده از نقطه ی اعتدال بهاری)می سازد.بعد نقطه ی اعتدال بهاری و هر نقطه ای که بر نصف النهار سماوی مبدأ واقع باشد ۰ است.بعد در کره ی سماوی متناظر است با طول جغرافیایی در کره ی زمین.
*نقطه ی اعتدال بهاری در محل تلاقی استوای سماوی و نصف النهار مبدأ قرار دارد،پس هم بعد و هم میل آن ۰ است.
[ نجوم محاسباتی-مباحث المپیاد نجوم ]
+ نوشته شده در ساعت0:31 توسط سینا تأملي